KONUŞMA İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR

KONUŞMA İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR:

Konuşmanın insanların duygu ve düşüncelerinin ses ile aktarımı olduğundan söz
etmiştik. Konuşma olgusunun oluşumunda pek çok etken vardır bunları şu şekilde
sıralayabiliriz.

SES:

Konuşma sesleri, akciğerlerden başlayıp ağız ve burunda sona eren solunum
yollarında sıralanmış organlara çarpıp sonra belli kalıplarla ağızdan çıkan titreşimlerdir. İlk
olarak gırtlakta oluşan ham sesin, sahip olduğu belirli bir renk ile başkaları tarafından duyulan
son biçimini alması; boğaz, ağız ve burun boşluklarında gerçekleşir. Beyin tarafından
yönetilen konuşma süreçlerinde insanın birçok farklı ses çıkarmasını sağlamaktadır.

BOĞUMLANMA:

Ciğerlerden gönderilen havanın ağız ve burun yolundaki ses aygıtlarının yardımıyla
ağızdan çıkarken konuşma sesi biçimlerini almasıdır. Seslerin doğru biçimde boğumlanması
(seslendirilmesi) etkili konuşmanın temel koşullarından birisidir. Ünlü ve ünsüzler; dil,
damak, diş, gırtlak gibi konuşma organlarının açılıp kapanma, yaklaşıp uzaklaşma, gerilip
çözülme gibi çeşitli oluşumlarıyla boğumlanma gerçekleşir.

SIKLIK:

Ağızdan çıkan her ses titreşimi belli bir hızda çıkar ve bu sesler kelimeleri oluşturur.
Bu sıklıkta meydana gelen değişiklikler kulaktaki seslerin tonunu alçak veya yüksek olarak
algılanmasını sağlar.

TONLAMA:

Ses veren varlığın titreşim sayısının az veya çok oluşuna tonlama denir. Tonlama,
iletilmek istediğimiz mesajın, duygunu doğru ve etkili bir biçimde dinleyiciye ulaşmasında
büyük rol oynar. Tonlama sayesinde konuşmanın içeriğine uygun coşkulu, güçlü, yumuşak,
keskin ve hassas duygular dinleyiciye iletilir.
Tonlamanın işlevleri arasında heceler arasındaki vurgu fakları dinleyicilere yeni ve
farklı olanı kavrama, konuşmanın akışını kestirme imkânı sağlar. Tonlama konuşma
içerisinde şu şekilde hissedilir;
Kesin yargılı bildirim cümlelerinde alçalan ses tonunda olduğu,
Cümle içerisinde ara sözlerin düz bir tonda belirtildiği,
Soru cümlelerinde yükselen bir tonun olduğu,

Cevaplarda ise alçalan bir tonlamanın olduğu,
Bağlama ve anlama göre kayıtsız, alaycı, sinirli gibi tonların bulunduğu da görülmektedir.

EZGİ:

Sözcük içerisindeki heceleri seslendirirken alçak ve yüksek tonlama yapıldığı
bilinmektedir. Cümle düzeyindeki sözcüklerin veya sözcük gruplarının seslendirilmesi
sırasındaki alçalma ve yükselmelerde tonlama farklılıkları görülmektedir. İletmek istediğimiz
mesajdaki duyguya göre oluşan bu tonlamadaki farklılıklarına ezgi demekteyiz.

VURGU:

Sözcüklerdeki bazı hecelerin veya sözcük gruplarındaki yani cümlelerdeki bazı
sözlerin diğerine göre daha yüksek tonda seslendirilmesidir.
Sözcük vurgusu ilk, orta veya son hecede görülmektedir. Vurgunun yeri, anlamı ya da
anlam, vurgunun yerini belirleyebilir. Sözcük içerisindeki vurgu, bazı durumlarda yazılış aynı
fakat anlamları farklı olan sözcükleri söyleyişle ayrılmak için kullanılır.

Yer adlarında vurgu
ilk hece üzerindedir; ORdu, Bebek, KURtuluş . Buna karşılık orDU, beBEK, kurtuLUŞ gibi
sözcüklerde vurgu son hecededir. Eylem adlarında vurdu ilk hecededir; KAZma, ÇİZme,
SARma. Yine bu kelimeleri nesne olarak ele alacak olursak vurgulama sonda olmalıdır;
kazMA(alet), çizME(ayakkabı), sarMA(yiyecek).
Cümle vurgusu, cümledeki sözcüklerin biri diğerlerine göre daha yüksek ve baskılı
söylenmesidir. Türkçede normal koşullarda cümle vurgusu yüklem üzerindedir. Cümlede
dinleyiciye yeni bilgi aktarılıyor ve bu bilgi cümlenin odağı ise vurgu orada olur.

DURAKLAMA:

Özellikle vurgulanan bir yargının, yüksek tonlu bir ifadenin veya bir sorunun ardından
kısa süreli sessizliktir. Cümlenin anlamı, konuşmada durağın yerini ve süresini belirler.
Duraklamalar, vurgulamalardaki teknikleri çeşitlendirerek ifadedeki tekdüzeliği ortadan
kaldırır.

TINI:

Bir sesi başka seslerden ayırmamızı sağlayan fiziksel farklılıklara tını denir. Tını aynı
zamanda sesin hoşa gitmesi, sesin beğenilmesi için de önemlidir. Konuşmacıdaki ses tınısı
iyiyse bu konuşmasındaki etkiyi de artırmakta ve kalıcılığı sağlamaktadır.

PES ve TİZ SES:

Seslerin, kulağa kalın veya ince, yavaş veya hızlı, yüksek veya alçak ulaşmasında
sesleri tanımlamak için pes ve tiz terimlerini kullanırız. Kulağa kalın, yavaş, alçak gelen
seslere pes ses denir. Tiz ise kulağa ince, hızlı ve yüksek gelen sesler için kullanılmaktadır.
Titreşimdeki sıklık azaldıkça sesler pes; sıklık artıkça sesler tiz çıkmaya başlar.
Doğru, güzel ve iyi bir sesde olması gereken unsurları şu şekilde sıralayabiliriz.
İşitilebilirlik: Konuşmanın sıklığı, tonu, tınısı dinleyicinin rahatlıkla duyabileceği düzeyde
olmalıdır. Konuşmacıyı sağlık bir biçimde işitemeyen dinleyici bir süre sonra sıkılır, sinirlenir
ve konuşmaya adapte olamaz. Dolayısıyla iletişim sorunu yaşayabiliriz.

Esneklik:

Ses hacmindeki tonlama değişikliklerine, sesdeki peslik ve tizlikteki değişikliklere
diyebiliriz. Sesimizdeki bu değişiklikler konuşmamızı tekdüzelikten kurtarır.

Akıcılık:

Konuşmadaki akıcılık sağlamak için sözcüklerin art arda hızlı ve uyumlu bir şekilde
özenle söylenmesi gerekir. Boğumlama sırasında hıza dikkat etmemiz sözcüklerin daha akıcı
olmasını sağlar.

Hoşagiderlik:

Konuşmacı etkili, güzel ve doğru bir konuşma yapabilmesi için sesindeki
tınıya, ifade de kullanacağı ezgiye, sözcükleri söyleme hızına dikkat etmeli. Bu unsurların
gerçekleştirilmesiyle ses daha hoş bir biçimde algılanacaktır.

Bir yanıt yazın